Pierwsze dni w żłobku są dużą zmianą nie tylko dla dziecka, ale również dla jego rodziców. Nowe miejsce, nieznane osoby, inne dzieci, odmienne dźwięki, zapachy i rytm dnia mogą początkowo wywoływać niepokój. Dla wielu dzieci jest to również pierwsze doświadczenie dłuższego rozstania z rodzicem.
Dobra adaptacja w żłobku nie polega na tym, że dziecko od pierwszego dnia nie płacze. Jej celem jest stopniowe zbudowanie przez dziecko poczucia bezpieczeństwa w nowym miejscu oraz relacji z opiekunami.
Ogromną rolę odgrywa tutaj personel żłobka. To od wiedzy, spokoju i sposobu komunikacji opiekuna w dużej mierze zależy, jak dziecko i jego rodzice przejdą przez pierwsze tygodnie.
Ile trwa adaptacja dziecka w żłobku?
Nie istnieje jeden prawidłowy czas adaptacji. Jedno dziecko już po kilku dniach zaczyna swobodnie wchodzić do sali, inne potrzebuje dwóch lub trzech tygodni, a jeszcze inne znacznie więcej czasu.
Wpływ na przebieg adaptacji mają między innymi:
- wiek dziecka,
- temperament,
- wcześniejsze doświadczenia związane z rozstaniem z rodzicem,
- sposób reagowania rodziców,
- dotychczasowy rytm dnia,
- możliwość stopniowego przyzwyczajania się do pobytu w placówce,
- relacja, jaką dziecko nawiązuje z opiekunem.
Dlatego nie warto porównywać dzieci.
Zdanie: „Zosia już nie płacze, a Jaś nadal płacze” nie pomaga ani dziecku, ani rodzicom. Każde dziecko ma prawo przechodzić adaptację we własnym tempie.
Płacz podczas adaptacji – czy to oznacza, że dziecko nie jest gotowe na żłobek?
Płacz jest naturalnym sposobem komunikowania emocji przez małe dziecko. Dziecko może płakać podczas rozstania, ponieważ tęskni za rodzicem, nie rozumie jeszcze nowej sytuacji albo nie potrafi inaczej wyrazić napięcia. Sam płacz przy wejściu do żłobka nie świadczy więc o nieudanej adaptacji. Znacznie ważniejsze jest to, co dzieje się później.
Czy po kilku minutach dziecko pozwala opiekunowi się przytulić? Czy zaczyna interesować się zabawkami? Czy obserwuje inne dzieci? Czy podejmuje zabawę? Czy potrafi się uspokoić? Może zdarzyć się sytuacja, w której dziecko bardzo intensywnie płacze podczas pożegnania, a kilka minut po wyjściu rodzica spokojnie bawi się z grupą. Dlatego opiekun powinien patrzeć na adaptację całościowo, a nie oceniać jej wyłącznie przez pryzmat momentu rozstania.
Adaptacja zaczyna się od rodzica
Jednym z najważniejszych elementów dobrej adaptacji jest współpraca z rodzicami. Małe dzieci bardzo dobrze odczytują emocje dorosłych. Jeżeli rodzic jest bardzo zdenerwowany, wielokrotnie wraca do sali, przedłuża pożegnanie lub pokazuje dziecku własny lęk, rozstanie może stać się jeszcze trudniejsze.
Nie oznacza to, że rodzic robi coś niewłaściwego celowo. Dla niego rozpoczęcie żłobka również może być bardzo emocjonalnym doświadczeniem. Rolą opiekuna nie jest ocenianie rodzica, lecz spokojne przeprowadzenie go przez ten proces. Warto jeszcze przed rozpoczęciem uczęszczania dziecka wyjaśnić rodzicom, jak będzie wyglądała adaptacja i czego mogą się spodziewać.
Jak powinno wyglądać pożegnanie?
Najlepiej, aby pożegnanie było krótkie, spokojne i przewidywalne.
Rodzic może powiedzieć:
„Idę teraz do pracy. Ty zostajesz z panią i dziećmi. Po obiedzie przyjdę po ciebie.”
Następnie przytula dziecko, żegna się i wychodzi.
Nie warto wychodzić bez pożegnania, kiedy dziecko zajmie się zabawką. Dziecko powinno mieć możliwość przekonania się, że rodzic wychodzi, ale również zawsze wraca. Niewskazane jest także wielokrotne wracanie po pożegnaniu. Jeżeli rodzic mówi „pa”, wychodzi, po chwili wraca, ponownie przytula dziecko i znów próbuje wyjść, napięcie może narastać.
Stopniowe wydłużanie pobytu
Jeżeli organizacja placówki na to pozwala, pierwsze dni mogą być krótsze. Dziecko nie musi od razu spędzać w żłobku całego dnia. Początkowo może poznać salę, opiekunów i dzieci podczas krótszego pobytu. Następnie czas spędzany w placówce można stopniowo wydłużać.
Nie oznacza to jednak, że istnieje jeden schemat odpowiedni dla każdego dziecka. Opiekun powinien obserwować reakcje dziecka i w miarę możliwości dostosowywać przebieg adaptacji do jego potrzeb.
Rola opiekuna podczas pierwszych dni
W pierwszych dniach najważniejszym zadaniem opiekuna nie jest realizacja jak największej liczby zajęć.
Najważniejsze jest budowanie poczucia bezpieczeństwa.
Dziecko powinno stopniowo przekonać się, że opiekun:
- reaguje na jego płacz,
- pomaga, kiedy czegoś potrzebuje,
- przytula, jeśli dziecko tego chce,
- mówi spokojnym głosem,
- jest przewidywalny,
- nie zmusza do aktywności,
- respektuje emocje dziecka.
Zanim dziecko zacznie w pełni korzystać z zajęć i zabaw oferowanych przez żłobek, musi poczuć się bezpiecznie.
Zapisz się na kurs opiekuna i odbierz kurs pierwszej pomocy ZA DARMO!
Kup kurs opiekuna w żłobku i otrzymaj dodatkowy kurs pierwszej pomocy całkowicie bezpłatnie!
Przedmiot z domu może pomóc
Dla części dzieci pomocny jest niewielki przedmiot kojarzący się z domem: ulubiona przytulanka, pieluszka, kocyk czy inny bezpieczny przedmiot.
Znany zapach i dotyk mogą działać uspokajająco.
Warto jednak wcześniej ustalić z rodzicami zasady dotyczące przynoszenia takich przedmiotów oraz upewnić się, że są one bezpieczne dla dziecka i pozostałych dzieci.
Nie zmuszajmy dziecka do zabawy
Nowe dziecko może przez pierwsze dni przede wszystkim obserwować. Nie musi od razu uczestniczyć w zajęciach, tańczyć z grupą czy siadać przy wspólnej zabawie. Obserwowanie również jest sposobem poznawania nowego środowiska.
Warto proponować:
„Chcesz usiąść z nami?”
zamiast:
„Wszyscy siedzą, ty też musisz.”
Możliwość podejmowania drobnych decyzji daje dziecku poczucie wpływu w sytuacji, w której niemal wszystko jest dla niego nowe.
Stały rytm dnia daje poczucie bezpieczeństwa
Dzieci w wieku żłobkowym bardzo korzystają z przewidywalności. Powtarzalny rytm dnia pomaga dziecku zrozumieć, co wydarzy się za chwilę. Śniadanie, zabawa, zajęcia, spacer, obiad, odpoczynek – kiedy poszczególne elementy dnia zaczynają się powtarzać, nowe miejsce staje się bardziej zrozumiałe.
Opiekun może dodatkowo zapowiadać kolejne wydarzenia:
„Teraz zjemy obiad, później odpoczniemy, a potem przyjdzie mama.”
Dla dorosłego jest to prosta informacja. Dla małego dziecka może być ważnym elementem budowania poczucia bezpieczeństwa.
Czego unikać podczas adaptacji?
Niektóre zachowania, nawet podejmowane w dobrej wierze, mogą utrudnić dziecku pierwsze dni.
Warto unikać:
- zawstydzania dziecka z powodu płaczu,
- porównywania go z innymi dziećmi,
- zmuszania do udziału w zajęciach,
- obiecywania, że „mama zaraz przyjdzie”, jeśli odbiór nastąpi dopiero za kilka godzin,
- bagatelizowania emocji,
- przedłużania pożegnań,
- omawiania trudności dziecka przy nim w negatywny sposób.
Szczególnie ważny jest język.
Zamiast:
„Nie płacz, przecież nic się nie dzieje”
lepiej powiedzieć:
„Widzę, że tęsknisz za mamą. Jestem tutaj z tobą.”
W pierwszym zdaniu dorosły zaprzecza emocjom dziecka. W drugim – zauważa je i jednocześnie daje sygnał bezpieczeństwa.
A co, jeśli po kilku tygodniach dziecko nadal bardzo źle znosi żłobek?
Nie każda adaptacja przebiega liniowo. Może się zdarzyć, że przez kilka dni wszystko wygląda bardzo dobrze, a następnie dziecko zaczyna ponownie płakać przy wejściu. Czasami przyczyną jest choroba i kilkudniowa nieobecność. Czasami zmiana rytmu dnia, zmęczenie, trudniejsza noc albo etap rozwojowy.
Jeżeli jednak przez dłuższy czas dziecko przez większość pobytu pozostaje w bardzo silnym napięciu, nie przyjmuje wsparcia opiekunów, nie podejmuje zabawy, odmawia jedzenia i picia lub pojawiają się inne niepokojące zachowania, warto wspólnie z rodzicami dokładniej przeanalizować sytuację. Nie należy szukać winnego. Potrzebna jest współpraca.
Rozmowa z rodzicem po trudnym dniu
Sposób przekazywania informacji rodzicom ma ogromne znaczenie.
Komunikat:
„Dzisiaj znowu cały dzień płakał”
może spowodować u rodzica poczucie winy i zwiększyć jego lęk przed kolejnym dniem.
Znacznie lepiej przekazać konkretną obserwację:
„Rozstanie było dziś trudne. Po wyjściu mamy potrzebował około 15 minut, żeby się uspokoić. Później zainteresował się samochodami i przez dłuższą chwilę bawił się obok innych dzieci. Przed odpoczynkiem ponownie pojawiła się tęsknota i wtedy potrzebował więcej bliskości.”
Rodzic otrzymuje wtedy prawdziwą informację, ale widzi cały przebieg dnia, a nie wyłącznie jego najtrudniejszy moment.
10 zasad dobrej adaptacji w żłobku
- Daj dziecku czas.
- Nie porównuj jego adaptacji z innymi dziećmi.
- Buduj relację, zanim zaczniesz stawiać duże wymagania.
- Reaguj na emocje dziecka.
- Dbaj o przewidywalny rytm dnia.
- Zachęcaj rodziców do krótkiego i spokojnego pożegnania.
- Nigdy nie obiecuj dziecku czegoś, czego nie możesz spełnić.
- Pozwól dziecku obserwować, zanim włączy się do zabawy.
- Przekazuj rodzicom konkretne informacje zamiast ocen.
- Pamiętaj, że adaptacji potrzebuje nie tylko dziecko – często potrzebuje jej również rodzic.
Dobra adaptacja to początek dobrej relacji
Pierwsze dni dziecka w żłobku mogą mieć duży wpływ na sposób, w jaki będzie ono później postrzegało placówkę i swoich opiekunów. Nie chodzi o wyeliminowanie wszystkich trudnych emocji. Rozstanie może być dla dziecka trudne i jednocześnie przebiegać prawidłowo.
Najważniejsze jest to, aby w nowych warunkach dziecko spotkało dorosłego, który zauważy jego emocje, odpowie na potrzeby i stopniowo pomoże mu zbudować poczucie bezpieczeństwa. Dobry opiekun nie oczekuje od dziecka, że natychmiast dostosuje się do żłobka.
Pomaga mu krok po kroku poczuć, że żłobek również może stać się bezpiecznym miejscem.
